In QAQNAS wordt de keuken een muzikale vrijplaats
Huba de Graaff onderzoekt de vrijheid van vrouwen met Koerdische zang en elektronische keukenklanken
Deze vrouwen horen in de keuken. Althans, als die keuken dient als een elektronische muziekstudio. Aan een lange keukentafel in Theater Zuidplein zitten vijf vrouwen, ieder achter hun eigen apparatuur. Wat hen verbindt, is één thema: vrijheid. Vrouwen, talen, culturen en geluiden verdienen de ruimte om gehoord te worden. In QAQNAS krijgen ze die ruimte.
Het ritselen van bestek, de pauzes die het geluid van het koffiezetapparaat inlast en de stoom van kokend water: de keuken is een plek die vertrouwd aanvoelt. In QAQNAS wordt dat alledaagse geluid niet naar de achtergrond verdrongen. Het wordt onderdeel van de muziek. De grens tussen huishoudelijke routine en muzikale compositie vervaagt.
Maar niet alleen de alledaagse keukengeluiden krijgen een nieuwe betekenis. Ook de verhalen en woorden van vrouwen die niet altijd gehoord worden, krijgen een podium. De opera, gecomponeerd door Huba de Graaff, is gebaseerd op een gedicht van de Koerdische dichteres Tarza Jaff: ‘Als vrouwen vertrekken, is God boos op hen, ze nemen vleugels!’ Ook de titel draagt die symboliek in zich: Qaqnas betekent feniks, de mythische vogel die uit zijn eigen as herrijst. Met haar zang geeft Naaz de woorden van moedige vrouwen een krachtige aanwezigheid in het Koerdisch, een taal die lange tijd verboden was. De taal klinkt vanavond als iets om trots op te zijn. Die trots golft vanaf het podium de zaal in.
We horen een korte Engelse zin, krijgen daarmee vooraf een vertaling en vervolgens worden we minutenlang getrakteerd op wonderschone Koerdische klanken. ‘Huba heeft mij geleerd: opera is acht keer zo lang één zin zingen,’ legt Naaz uit. Ook zonder vertaling is ieder woord voelbaar. De stem draagt iets dat zich niet altijd in woorden laat vangen: de behoefte om gehoord te worden, om ruimte in te nemen en om niet te hoeven verdwijnen.
De vrouwen achter de apparatuur verdwijnen naar de achtergrond. Naaz loopt naar de jurk die al de hele avond onze aandacht trekt. Wat volgt, vormt het hoogtepunt van de voorstelling. De beperkingen en consequenties waarmee vrouwen te maken krijgen, klinken nadrukkelijk door in haar zang. De jurk krijgt daarmee een betekenis die verder reikt dan wat we zien op het podium.
In deze voorstelling hoeft niet alles te klinken zoals we gewend zijn. Opera hoeft niet alleen groots en klassiek te zijn, een keuken hoeft niet alleen een huishoudelijke plek te blijven en een taal hoeft niet door iedereen begrepen te worden om betekenis te hebben. Geluiden en verhalen die niet vanzelfsprekend een podium krijgen, nemen vanavond de ruimte in. Naaz laat zien dat je niet altijd hoeft te wachten tot iemand je uitnodigt om naar buiten te komen. Soms moet je zelf de ramen openzetten en je vleugels uitslaan.
