Tien jaar Uncloud: het kunstplatform dat zich niet in een hokje laat stoppen
”We willen de vaste regels doorbreken over hoe we dingen zouden moeten doen”
Deze week viert Uncloud haar tienjarig bestaan met een festivaleditie met de titel 10 Years of Breaking the Binary. Tien jaar lang zocht Uncloud de plekken op waar hokjes ophouden te werken: tussen concert en tentoonstelling, tussen fysiek en digitaal, tussen toeschouwer en deelnemer. Deze jubileumeditie vraagt wat er overblijft als je die scheidslijnen helemaal weglaat. We blikten terug én vooruit met organisatoren Skander Jaïbi, Jaco Schilp en Ines Kooli.
Het is al donker als Skander ons ontvangt in het voormalige Pieter Baan Centrum, waar het creatieve hart van Uncloud klopt. Het festival vindt dit jaar plaats in EKKO, De Helling en het Beatrixgebouw, maar er zijn ook meerdere edities in het voormalige Pieter Baan Centrum zelf geweest. De kantoorruimte hangt vol met Uncloud-posters van vorige edities en overal staan apparatuur en schermen. In de hoek glittert een discobal, die het paarse licht de ruimte in reflecteert.
In het kort: hoe ziet de organisatie achter Uncloud eruit?
Skander: “We zijn hier zo'n tien jaar geleden mee begonnen. Ines kwam er vijf of zes jaar geleden bij. Ik weet niet of we echt een klassieke organisatie zijn. We zijn allemaal makers. Ik denk dat we een collectief zijn dat zich vormt, weer uiteenvalt, en zich vervolgens opnieuw vormt. Onze rollen zijn vrij vloeiend. Het is geen collectief met strikte grenzen die aangeven waar het begint en eindigt. In principe kan iedereen die betrokken wil zijn, een manier vinden om dat ook te zijn.”
Jaco: “Ik denk dat we ons onderscheiden van bijna elke andere organisatie in dat we heel nauw met de artiesten samenwerken. We coproduceren en cocreëren soms, en we helpen hen bij hun creatieve proces. Het werk is natuurlijk altijd van de kunstenaars zelf. Maar wij treden op als mentor, we helpen, wisselen ideeën uit, faciliteren, bespreken concepten of technische vraagstukken en lossen die op. We proberen echt samen iets te creëren; dat doen we bij bijna alles wat we boeken.”
Dit jaar vieren jullie het tienjarig bestaan van Uncloud. Hoe kijken jullie terug op de beginjaren?
Ines lacht: “Ik zat nog op de middelbare school toen Uncloud begon, haha.” Skander: “We waren dronken, denk ik, in ACU. We waren daar heel veel aan het werk.” Jaco vult aan: “Op een gegeven moment waren Skander en ik allebei heel nauw betrokken bij ACU. We organiseerden er allerlei feestjes en deden er experimenten.
Na heel wat avonden praten kwamen we tot de conclusie dat er in onze stad iets ontbrak: een plek waar audiovisuele kunst, elektronische muziek, dans en kunst samenkwamen op één avond. Dat bestond nog niet. We hadden echt het gevoel dat er op dat vlak een gat in de markt was. En we dachten: als niemand het doet, doen wij het wel. We hebben een locatie, dus we kunnen kijken of het werkt in ACU. Die eerste editie in 2016 was een groot succes. Het was volle bak, elk moment van de dag. Dus wij dachten gelijk: wow, laten we dit opnieuw doen.”
The trip into photo memory lane
Tijdens de derde editie in 2019 organiseerden ze voor het eerst een expositie bij het voormalige Pieter Baan Centrum als onderdeel van het festival. Skander: “Toen we hier voor het eerst kwamen, zat elke deur op slot. Hoe hoger je in het gebouw kwam, des te meer persoonlijke spullen je vond. Je kwam zelfs ondergoed tegen in sommige ruimtes.”
Jaco: “Ook het hele elektronische systeem werkte nog. Dus als er een deur achter je dichtviel, zat je opgesloten. Dat is een paar van ons overkomen.” Skander lacht: “Ja, dat was risky business. Ik herinner me nog goed de eerste keer dat ik hier in het donker kwam. Je hebt geen plattegrond. Je hebt werkelijk geen flauw benul.” Jaco: “We kregen twee emmers vol sleutels mee. En ze zeiden: veel plezier ermee.”
Voormalig Pieter Baan Centrum fungeert een week als decor voor vijfde editie Uncloud
Het pand dat zeventig jaar lang heeft gediend als psychiatrische observatiekliniek is nu één van de twee decors voor de vijfde editie van Uncloud festival. Tijdens de editie van vorig jaar werd er gekscherend gezegd dat de volgende editie moest plaatsvinden in het Pieter Baan Centrum. Wat begon als een grap is nu werkelijkheid geworden.
Wat was jullie absolute hoogtepunt van de afgelopen 10 jaar?
Ines: “Voor mij draait het vooral om de ongelooflijke gemeenschap die Uncloud samenbrengt. Telkens als Uncloud voorbij is, denk ik: ' Oh mijn god, ik mis het. ' Het is alsof er een knop omgaat in de hoofden van mensen en we plotseling één grote familie zijn.”
Jaco: “Voor mij is dit een van de kernaspecten van wat Uncloud is. We bieden artiesten een omgeving waarin ze creatief kunnen zijn, die zo open is dat ze dingen kunnen doen waarvoor ze anders geen mogelijkheden zouden hebben. En doordat wij zelf makers zijn, kunnen we op verschillende niveaus met de artiesten praten. We kunnen het hebben over het concept, de uitvoering, of over het leven als artiest zonder geld, waarbij je van je kunst moet rondkomen.”
Los van het community-aspect komen er ook specifieke herinneringen naar boven. Ines vertelt: “Er zijn twee projecten waar ik echt van moest huilen. Eén daarvan is Tundra uit 2021. Dat was ook mijn eerste keer bij Uncloud. Ik ging daar gewoon zitten, zonder ook maar enig idee te hebben. Ik kwam bij Tundra terecht en dacht: wauw. Dat was echt waanzinnig.”
Skander blikt ook nog terug op zijn hoogtepunt: “Ik heb mijn oma vaak meegenomen naar Uncloud en ook naar deze tentoonstelling. Ze komt uit Brabant en ze was toen ongeveer 90 jaar oud. Ze zag Tundra en daarna 440. Toen zei ze tegen me: ' Weet je, Skander? Ik heb geen idee wat ik net heb gezien, maar het doet echt iets met me. ' En om dat te horen van een 90-jarige oma uit Brabant die op een boerderij is opgegroeid... Dan besef je: wat wij doen is wat abstract en sommige mensen vinden het misschien pretentieus, maar het doet wel iets met mensen. Dat was heel krachtig.”
Het thema van dit jaar is ’10 Years of Breaking the Binary’. Dat heeft te maken met jullie slogan: pushing the boundaries between visual arts, space and sound. Hoe is dat thema ontstaan?
Skander: “Het was eigenlijk een klein cadeautje, want het ging om de één en de nul. Daar begon het mee. En we wilden alles in het teken van '10' doen. Dat wilde ik heel graag. 10 kunstenaars, 10 installaties, 10 dagen, 10 jaar, 10 uur. Maar het team was toch niet overtuigd, haha.”
The trip into photo memory lane
Het thema komt ook voort uit het feit dat Uncloud zich niet graag in een hokje laat stoppen. Skander: “We verleggen de grenzen tussen beeldende kunst, ruimte en geluid. We begeven ons veel op het snijvlak van verschillende werelden, digitaal en fysiek. We werken veel met computers, maar altijd in een fysieke ruimte. We doen niet aan VR, daar zijn we heel strikt in, want VR is geen sociaal inclusief medium. Wat wij doen is altijd locatiespecifiek: we brengen de kunstenaar naar de ruimte.”
De nieuwe memory lane in het Beatrixgebouw?
”We hebben veel nagedacht over de ruimtelijke relatie tussen de performer en het publiek. Waarom zou je dat niet allemaal door elkaar halen? In de kunsten werken mensen vaak met vaste categorieën. Als je beeldend kunstenaar bent, werk je met vorm en materiaal. En als muzikant moet je op een podium staan. Bij Uncloud willen we die categorieën niet. We willen de vaste regels doorbreken over hoe we dingen zouden moeten doen. Maar op organisatieniveau moeten we nu eenmaal met die vaste categorieën werken; dat is ons probleem.”
Jaco: “Dat maakt het af en toe lastig te communiceren wat voor kunst dit precies is, omdat het niet in een hokje te plaatsen valt.” Ines vult aan: “Sommige mensen denken dat Uncloud een clubevenement is. Of dat we alleen projecties doen. Als je vraagt: waarom is het zo vaag en moeilijk uit te leggen wat Uncloud is? Dat komt eigenlijk doordat we dingen niet uitleggen. Je komt er gewoon, je ervaart het en je denkt: oké, nu snap ik het. Ik wil je geen woorden geven om je precies te vertellen wat het is, want het is eigenlijk heel persoonlijk. Jij kan Uncloud op een manier ervaren zoals iemand anders het nog nooit eerder heeft ervaren.”
3voor12utrecht is natuurlijk een muziekplatform. Naar welke muziekperformances kijken jullie het meeste uit?
Skander: “Qua muziek is het programma behoorlijk eclectisch. Het varieert van uiterst abstract tot heel toegankelijk. Ik denk dat we ons altijd in dat spanningsveld bewegen. Sommige onderdelen zijn heel conceptueel. Andere acts – zoals Ambassade – experimenteren juist met nieuwe dingen; zij brengen bijvoorbeeld een elektronische set waarin ze visuals integreren. Bij EKKO hebben we Radwan Ghazi Moumneh, de Libanees-Canadese muzikant, componist en producer achter Jerusalem In My Heart. Hij treedt zondag op.
The trip into photo memory lane
Ik kijk ook erg uit naar de openingsavond. Niet alleen vanwege de avond zelf, maar ook vanwege de muziek. Concepción Huerta treedt die avond op, echt gaaf. En ook LASALTAS & Guillermo Martín-Viana, dat is een trio uit Amsterdam dat heel goed nadenkt over de manier waarop ze hun muziek laten horen en hoe het podium voor hun performance is ingericht. Het zijn klassiek geschoolde muzikanten, maar ze willen optreden in een ruimte met vier speakers. Ze willen hun stuk niet zomaar even spelen.”
Dus voor alle muzikanten of geluidskunstenaars in jullie programma draait het om meer dan alleen de muziek?
Skander: “Nee, sommigen komen gewoon een show spelen. Dat kan ook prima, het is niet verboden. Bij sommige projecten proberen we die grenzen te verleggen of die combinatie op te zoeken, maar lang niet altijd. Bij clubavonden hebben we bijvoorbeeld nooit een live-set georganiseerd. Je bent in een club, je draait een goede dj-set en laat mensen dansen op experimentele clubmuziek. We doen best conceptuele dingen, maar we trekken ook een grens: voor de clubavonden laten we de ‘poespas’ even achterwege.”
Maar dit jaar zijn er geen clubavonden?
Skander: “Nee, dit jaar niet. Het is lastig qua locatie. We hebben overwogen om het in het Beatrixgebouw te doen, maar dat werd erg ingewikkeld. Er komen wel weer clubavonden, maar nu even niet. Het komt ook doordat we niet wisten hoe zo'n clubavond er dit jaar uit zou moeten zien. We hebben erover gepraat: wat is er spannend? En we kwamen tot de conclusie: we weten het eigenlijk niet. We willen ons niet aan een vast format binden, dat is inherent aan wat we doen.”
The trip into photo memory lane
Hoe ziet de toekomst van Uncloud eruit voor jullie?
Jaco: “Eerlijk gezegd is de situatie onzekerder dan ooit, omdat we geen structurele subsidie krijgen. Maar los daarvan hebben we zeker de wilskracht om dit opnieuw te doen. Omdat dit een deel van ons leven is. Het is niet iets dat we zomaar kunnen loslaten.”
Skander: “Maar we denken ook na over een meer permanente aanwezigheid. We zijn vorig jaar een label begonnen, Uncloud Editions. We zijn geïnteresseerd in het uitbrengen van werk en het coproduceren van projecten.” Ines: “Uncloud Editions begon als een muzieklabel, met het idee om het uit te breiden naar andere dingen dan alleen muziek. We begonnen met geluidskunst, omdat we weten hoe we dat moeten uitbrengen. Maar we willen eigenlijk ook teksten en installaties publiceren.” Skander: “Het festival is maar één uiting van wie we zijn, ik denk dat we meer als kunstenaarscollectief willen opereren.”
Als collectief en organisatie willen ze hun ruimte in de stad terugwinnen. Jaco: “We zijn onze stabiliteit in de stad verloren. Utrecht heeft plekken nodig waar dit soort experimenten kunnen plaatsvinden. De stad verdient dat. Maar het hangt ervan af of de stad ons de ruimte geeft. Wij wilden dit al jaren, maar de institutionele laag van deze stad liet dat niet altijd toe. Qua financiering zijn het natuurlijk moeilijke tijden voor iedereen. Maar de enige manier waarop we hiermee door kunnen gaan, is als er een structuur achter ons staat die ons voortdurend blijft steunen.”
Maar als je echt groot mag dromen, wat zouden jullie dan graag willen realiseren?
Jaco: “Als we groot dromen, hebben we een vaste plek waar we immersieve shows en tentoonstellingen kunnen organiseren. Een plek waar we kunstenaars kunnen faciliteren bij het creëren van hun projecten en waar we samen met hen kunnen creëren. We zouden Uncloud graag toegankelijker maken voor veel mensen en verschillende doelgroepen, zoals jongere generaties.
En we staan natuurlijk aan het begin van het AI-tijdperk. De hele wereld gaat veranderen. Met onze filosofie kunnen wij andere toepassingen van die technologie bieden dan wat de grote techbedrijven doen. We kunnen laten zien dat de creatieve kracht van technologie ook kan worden ingezet voor iets geweldigs. Dat maakt ons ontzettend belangrijk.”
Bekijk hier het volledige programma van 10 Years of Breaking the Binary
Te zien: Uncloud 2026, 1 t/m 11 oktober 2026 @ Beatrixgebouw, Utrecht