Locaties van levenslied en gangsta rap

Een verfrissend idee: zo’n stadswandeling als onderdeel van een muziekfestival. Het is ook best een beetje fris als we na de eerste festivalavond op zaterdagmorgen om 10.00 uur bij Molen De Valk staan te wachten. Er is nog niemand te zien en even ontstaat er verwarring: is het wel hier? Is het wel nu? Maar dan komen toch onze wandelgidsen aangelopen. Er blijken verschillende starttijden gecommuniceerd en de wandeling zal nu om half elf beginnen. Met een clubje van zo’n tien personen gaan we op stap. Onder hen vooral festivalbezoekers, maar ook mensen die gewoon van een informatieve wandeling houden. En zelfs mensen uit Arnhem en Nijmegen die toevallig een weekendje Leiden doen en nog nooit van Peel Slowly And See gehoord hebben. “Vanmiddag wordt het wat drukker, de wandeling van 14.00 uur is helemaal volgeboekt. Dan lopen er 25 mensen mee,” vertelt Mark Siera.

In een rustig wandeltempo lopen we naar de eerste hotspot aan de Morssingel, vrijwel tegenover het Wereldmuseum. Hier was in de jaren zestig de commune For M gevestigd, die illegale songbooks uitgaf en een bootleg-LP van Bob Dylan uitbracht. Mark vertelt met smaak hoe de woongroep hierbij betrokken raakte en laat op een mobiele platenspeler een nummer horen dat op de bewuste ‘witte plaat’ stond. Dat laten horen van muziekfragmenten is een leuke toevoeging aan de wandeling. Ondertussen toont Martijn op een iPad foto’s en afbeeldingen van bijvoorbeeld krantenartikelen en aankondigingen en geeft zo een nog completer beeld.

© Nike Liscaljet

Levende geschiedenis
We zijn relatief lang onderweg naar de volgende locatie. Daar zullen we halt houden voor een muzikaal intermezzo, maar dat is geen probleem. Het is altijd leuk om langs mooie plekken zoals de Morspoort en het Galgewater te wandelen en voor de toeristen in de groep is het een leuke kennismaking met de stad. Bovendien liggen de daaropvolgende tussenstops dichter bij elkaar. De wandeling kent qua route geen geheimen voor de Leidenaars. We bezoeken plekken in het centrum waar je als local vrijwel dagelijks langskomt, maar Mark en Martijn bieden met hun verhalen een heel ander perspectief op deze locaties. “Dat we her en der in de stad gedenktekenbordjes hebben voor gebeurtenissen uit de kunst- of literatuurgeschiedenis, vinden we heel normaal. Maar voor muzikale herinneringen doen we daar niet aan. Op deze manier, en met onze podcast en artikelenserie, willen we die Leidse muziekgeschiedenis ook graag levend houden,” legt Mark uit.

Paspoppen in toga
Na een bezoekje aan de voormalige discotheek Nexus, waar Armin van Buuren zijn eerste vaste dj-avond had, doen we een plek aan waar je anders niet zomaar binnenstapt. In een advocatenkantoor op de Breestraat worden we ontvangen door een medewerker, die zelfs op deze zaterdagochtend druk bezig is een zitting voor te bereiden. Lopend door een gang met in toga geklede paspoppen, komen we uit in wat ooit de concertzaal van het Breehuys was. “In 1992 speelde hier een Californisch punkbandje genaamd Green Day, dat kort daarna wereldwijd zou doorbreken met hun album ‘Dookie’,” vertelt Mark. Hij zet de plaat op en de millennials in de groep slaken kreten van herkenning.

Inmiddels is de zon doorgebroken en nadat we hebben stilgestaan bij de Stadsgehoorzaal en het voormalige LVC vervolgen we onze weg door de drukte van de zaterdagmarkt. We staan stil op de Hooigracht, waar van 1909 tot 1972 het St. Elizabethziekenhuis was gevestigd. In dat ziekenhuis werd de vierjarige Mary Beij opgenomen vanwege een verwonding aan haar heup tijdens het buiten spelen. Later zou heel Nederland haar leren kennen als de Zangeres Zonder Naam, Leidse trots bij uitstek. Hier komen de verhalen los bij de deelnemers en wanneer de mobiele platenspeler een fragment van ‘Ach vaderlief, toe drink niet meer’ laat horen, zingen enkele oudere dames uit de groep zachtjes mee.

Legendarisch afscheid
Aangekomen bij De Twee Spieghels horen we over het laatste optreden van Ben Webster in dit jazzcafé. Kort daarna overleed de invloedrijke jazzsaxofonist, wat hij tijdens dat optreden in feite zelf heeft aangekondigd met de legendarische woorden: “You’re young and growing, I am old and going, so have your fun while you can.” Dit laatste concert van Webster, en zelfs deze uitspraak, blijken ook te zijn opgenomen en op plaat vastgelegd. Mark heeft het album in bezit en laat ons een stukje horen. “Het café klinkt nog steeds zo: je hoort de kletterende glazen en het geroezemoes.”

Gangsta rapper tegen de grond
In ongeveer twee uur wandelen we zo’n drieënhalf à vier kilometer. Er is een prima balans tussen bewegen en stilstaan om te luisteren naar muziek en uitleg. Al langslopend wijzen Mark en Martijn soms op plekken die we niet bezoeken en wat daar dan plaatsgevonden heeft. Genoeg materiaal voor een nieuwe stadswandeling volgend jaar wellicht? Als afsluiter bezoeken we het Vrouwenkerkplein, waar gastspreker Roderik Schouten op ons wacht. Deze plek was in de jaren tachtig een broedplaats voor de Leidse hiphop- en graffitiscene. Roderick was betrokken bij het organiseren van een hiphopfestival op dit plein en vertelt in geuren en kleuren hoe Schoolly D, de uitvinder van de gangsta rap, bereid werd gevonden om hier op te treden. Daags voor zijn Leidse gig ging hij knock out doordat hij vol tegen een betonnen uitsteeksel van een pand naast het Rijksmuseum Boerhaave aanliep. Met het nodige oplapwerk was hij uiteindelijk gelukkig nog wel in staat om zijn optreden te geven. We lopen een klein stukje verder om het bewuste uitsteeksel te aanschouwen en zien dat er inmiddels een waarschuwing op bevestigd is.

Wil je meer weten over deze en andere verborgen verhalen uit de Leidse muziekgeschiedenis? Op de website van History Repeating kun je alle artikelen uit het Leidsch Dagblad nalezen en de podcast beluisteren.