JazzOUT! bewijst dat jazz zich niet in een hokje laat stoppen

Wie denkt dat alle jazz hetzelfde klinkt, kent dit Heerlense festival nog niet

Nate Smith op JazzOUT! Festival 2026
  • Hub Baggen

Van hypnotiserende ritmes tot explosieve saxofoonsolo’s en de meest spicy pianoakkoorden: JazzOUT! brengt op vrijdag 13 november een veelzijdige avond naar PLT Theater Heerlen. Met onder anderen Theon Cross, Lakecia Benjamin, N∆BOU en tweevoudig Grammy-winnaar Nate Smith staat er een programma dat de grenzen van jazz op verschillende manieren opzoekt. Waar de ene artiest het publiek meeneemt in een ingetogen klankwereld, laat de ander de muzikale energie juist volop stromen. Zes optredens, zes verschillende benaderingen van jazz, met één duidelijke overeenkomst: ijzersterk muzikantschap.

Theon Cross zet de tuba in het middelpunt

Een tuba op het podium roept misschien niet direct associaties op met grime, reggae of elektronische clubmuziek. Bij de Britse muzikant Theon Cross is dat echter precies waar de werelden samenkomen. Met zijn optreden opent hij vrijdagavond JazzOUT! in Theater Heerlen. De tubaspeler, bekend van het Britse jazzcollectief Sons of Kemet, laat horen hoeveel mogelijkheden er in zijn instrument schuilgaan.

De diepe bastonen vormen de ruggengraat van zijn muziek, maar Cross gebruikt de tuba net zo goed voor beweeglijke melodielijnen en improvisaties. De ritmische patronen zoeken regelmatig de grens op tussen jazz en dansmuziek. Invloeden uit de Caribische muziek en de Londense grime- en dubscene zijn daarbij duidelijk herkenbaar. Vooral de combinatie van zware, brommende bastonen en opzwepende ritmes geeft zijn muziek een eigen karakter. Cross maakt van een instrument dat doorgaans de achtergrond vult, juist het middelpunt van de aandacht. Daarmee zet hij JazzOUT! meteen op een eigenzinnige manier in beweging.

Lakecia Benjamin blaast de Limburgzaal omver

Vervolgens loopt de Limburgzaal van Theater Heerlen vol, terwijl op het podium de soundcheck nog bezig is. Lakecia Benjamin besluit niet langer te wachten en begint haar set. Tijdens het eerste nummer stemt ze geregeld af met de geluidsman. Halverwege het tweede nummer gaat haar duim omhoog: het sein om de remmen los te gooien.

De Amerikaanse saxofoniste wordt omringd door een pianist/organist, contrabassist en drummer. Vanaf het begin valt op hoeveel plezier het kwartet samen heeft. De band geniet zichtbaar van haar eigen muzikaliteit. De conga’s geven sommige passages een bijna Afrikaanse kleur; de bossa nova-achtige akkoorden van de toetsen zorgen voor een warm tegenwicht. Tussen de nummers door spreekt Benjamin de hoop uit dat de Verenigde Staten weer een land van vrede kunnen worden.

Bij de aankondiging “Hold on to your seats” maakt Benjamin die belofte meer dan waar. Ze verkent haar volledige saxofoonbereik en houdt een hoge toon zo lang aan dat het publiek spontaan applaudisseert. Daarna laat ze de band wegvallen en bouwt ze een solomoment juist heel klein af. Een improvisatie met de drummer mondt vervolgens uit in een heerlijk eigenzinnige, groovende versie van ‘When the Saints Go Marching In’.

Voor het laatste nummer leert Benjamin het publiek een “oh yeah!” aan. De zaal doet maar al te graag mee en beloont het kwartet uiteindelijk met een staande ovatie.

N∆BOU Quartet bewijst dat minder soms meer is

Na het uitbundige optreden van Lakecia Benjamin is het even schakelen in het Theatercafé. De meeste bezoekers bestellen nog een drankje aan de bar of komen bij van het vorige concert. Nabou Claerhout, de Vlaamse tromboniste achter N∆BOU, merkt het ook op: “U mag iets dichterbij komen, dat speelt iets leuker dan voor zo'n lege vloer.” Een uitnodiging die meteen de toon van haar optreden zet.

Samen met gitarist Gijs Idema, contrabassiste Trui Amerlinck en drummer Daniel Jonkers kiest Claerhout voor een meer ingetogen benadering van jazz. Haar trombone krijgt alle ruimte om melodieën uit te tekenen, terwijl gitaar, contrabas en drums voor een subtiele muzikale achtergrond zorgen. De muziek beweegt zich tussen dromerige passages en ritmische accenten. Het tempo wordt gedurende de set langzaam wat verder opgevoerd, maar een uitbundige uitbarsting blijft uit. Dat is geen gemis: juist de rustige opbouw en het samenspel geven het optreden een eigen karakter. Na alle muzikale uitbundigheid van eerder op de avond biedt N∆BOU een welkome adempauze.

Nabou Quartet op JazzOUT! Festival 2026
© Lisanne Bemelmans
Nabou Quartet op JazzOUT! Festival 2026
© Lisanne Bemelmans

Elena Stamatopoulou vindt de mooiste klanken tussen de noten

Bij Elena Stamatopoulou Quartet klinkt de jazz net even anders. De Griekse Elena Stamatopoulou, student aan het Conservatorium Maastricht, neemt haar publiek mee in een klankwereld waarin jazz en traditionele muziek uit het Middellandse Zeegebied en het Midden-Oosten samenkomen. Een belangrijke rol is weggelegd voor de oed, het fretloze snaarinstrument dat ze bespeelt. Doordat het instrument geen frets heeft, kan ze ook toonhoogtes tussen de gebruikelijke westerse noten vinden. Dat geeft de melodieën een bijna Arabische klankkleur. Samen met de piano en contrabas ontstaat een sfeervol samenspel, dat extra kleur krijgt door de trompet van gastmuzikant Alexis Fourkas. Het kwartet kiest niet voor de gebaande jazzpaden, maar zoekt juist de verbinding tussen verschillende muzikale tradities. Daarmee vormt het optreden een bijzondere afwisseling binnen het festivalprogramma.

Elena Stamatopoulou Quartet op JazzOUT! Festival 2026
© Lisanne Bemelmans
Elena Stamatopoulou Quartet op JazzOUT! Festival 2026
© Lisanne Bemelmans

Nate Smith maakt zijn reputatie meer dan waar

De introductie liegt er niet om: de Amerikaanse Nate Smith is tweevoudig Grammy-winnaar en een van de meest gevraagde drummers van zijn generatie. In de LIMBURGzaal maakt hij duidelijk waarom. Achter zijn drumkit gaat Smith geen uitdaging uit de weg. Zijn spel is technisch indrukwekkend, voortdurend in beweging en vraagt zichtbaar om de nodige fysieke inspanning. Meermaals veegt hij het zweet van zijn voorhoofd, om vervolgens onverminderd door te gaan.

Samen met zijn toetsenist, saxofoniste/fluitiste en bassist bouwt Smith aan een optreden waarin de muzikaliteit van alle vier de bandleden ruimte krijgt. Hij schakelt moeiteloos tussen subtiele ritmische accenten en explosieve drumfills. Zelfs zijn opvallende drumkit, met onder meer drie snaredrums, lijkt hem geen moment te beperken. Integendeel: Smith haalt er een indrukwekkende variatie aan klanken uit. Zijn bandgenoten volgen hem moeiteloos, maar zoeken ook nadrukkelijk hun eigen ruimte op. Het resultaat is een optreden waarin technisch meesterschap en muzikaal samenspel hand in hand gaan. Smith hoeft niet voortdurend op de voorgrond te staan om duidelijk te maken wie hier achter de knoppen zit.

Nate Smith op JazzOUT! Festival 2026
© Lisanne Bemelmans
Nate Smith op JazzOUT! Festival 2026
© Lisanne Bemelmans

Met negen man sterk zet PARRA.DICE het Theatercafé in beweging

Met negen muzikanten op het podium heeft PARRA.DICE genoeg ingrediënten voor een flinke muzikale wirwar. Toch valt alles verrassend soepel op zijn plek. Drie blazers, viool en een uitgebreide ritmesectie vormen samen een kleurrijk geheel. Het collectief trekt zich weinig aan van muzikale hokjes en verweeft jazz met invloeden uit verschillende muzikale tradities. De blazers geven het geheel een herkenbaar geluid, terwijl de viool voor een eigenzinnige tegenkleur zorgt. Ondertussen houden bas en percussie de boel stevig in beweging. De muziek is avontuurlijk zonder ontoegankelijk te worden. PARRA.DICE bewijst in het Theatercafé dat jazz niet altijd vraagt om stilzitten en aandachtig luisteren: soms mag er gewoon gedanst worden.

Parra Dice op JazzOUT! Festival 2026
© Lisanne Bemelmans
Parra Dice op JazzOUT! Festival 2026
© Lisanne Bemelmans