"Een wereldster in een hofje? Dan heb je er gelijk tien nodig"
Creatief directeur Sebastiaan Kemner over de logistiek van het Leidse Hofjes Festival en die ene dame die altijd cake maakt.
Vergelijk het Leidse Hofjes Festival maar niet met de Popronde. Doe je het toch, dan doe je het tekort. Oké, de charme van door de stad slenteren op jacht naar dat ene optreden, die delen ze. Maar het Leidse Hofjes Festival is van een andere orde. Hier stellen bewoners van eeuwenoude hofjes hun privé-binnentuin open als concertzaal. Hier speelt de artist in residence de Roemeense volksdansen van Béla Bartók op de cello en zingt ze vervolgens traditionals met dat diep ingebakken leed, terwijl ergens verderop een dame cake staat klaar te zetten voor wie er langsloopt. Dat is geen festival. Dat is Leiden op zijn best.
Dit jaar is de Georgische celliste Ketevan Roinishvili de artist in residence. En laat ons daar even bij stilstaan, want dat is niet niks. Haar interpretaties van Bartók zijn live een belevenis op zichzelf. Maar Roinishvili is meer dan een celliste. Ze zingt, en ze doet dat minstens zo indrukwekkend als haar spel. Lange, dramatisch aangehouden klanken, dubbele zang, met de cello die er sonoor onderdoor bromt. De muziek kan je niet koud laten, wat het pinksterweekend ons ook brengt qua weer. (luister hier)
Maar genoeg van ons. We geven het woord aan Sebastiaan Kemner, een van de twee creatief directeuren van het festival.
120 optredens op privé-hofjes — dat klinkt als een logistieke nachtmerrie. Wat drijft je om dit te blijven doen?
"Allereerst: het ís een enorme klus", vertelt Kemner er eerlijk over. "Maar we staan in de voetsporen van Michiel van Westering, die dit festival achttien jaar geleden begon. Toen hij een aantal jaar geleden plotseling overleed, werd ik gevraagd. Ik kom uit Leiden, speelde zelf vaak op het festival, had meteen plannen. Voor groei. Het is gewoon lekker om zoiets in je eigen stad te doen."
En hij doet het niet alleen. Vincent van Wijk is de tweede creatief directeur, en producent Annet Besemer heeft, zoals Kemner het formuleert, “een paar zeer ervaren productiehanden.” Met zijn drieën runnen ze door het jaar heen het hele festival. “Dat valt best een beetje tegen,” geeft hij toe, “maar na elk festival hebben we toch telkens het gevoel: het was het waard.”
Jullie zijn allebei ook musici. Kunnen jullie jezelf eigenlijk wel programmeren?
"De eerste keer dat we directeur waren, hebben we niet gespeeld." Kemner grinnikt. "Maar het publiek wilde juist dat we optraden — we werden daar de hele tijd op aangesproken. Tegelijkertijd moet je tijdens het festival ook echt beschikbaar zijn om brandjes te blussen. Dus nu spelen we om en om: de ene dag speelt de ene directeur, de andere dag de andere."
Wanneer begint de opbouw eigenlijk?
"De dag ervoor. Kan echt niet eerder, want de hofjes zijn bewoond." Dat klinkt als een open deur, maar het zegt eigenlijk alles over wat dit festival bijzonder maakt — en tegelijk ingewikkeld. "Niet elk hofje is even enthousiast, begrijpelijk als je gewoon twee dagen je tuin openstelt voor een festival. Maar heel veel mensen zijn ook trots en laten hun hofje graag zien. Die saamhorigheid, die kleinschaligheid — dat is precies wat het festival maakt wat het is."
Wat betekent artist in residence in de context van dit festival?
"Een artiest die in de spotlight staat en meerdere programma’s speelt. Zo speelt Ketevan samen met een violist, maar heeft ze ook een programma dat volledig gericht is op haar Georgische wortels — met zang en alles. Dus een bijzonder programma rond een bijzonder iemand."
En waarom geen wereldster op een enkel groot podium? "Hofjes zijn klein. Een echte wereldster trekt zo veel publiek dat het hofje overloopt. Dus als je een wereldster wil, heb je er gelijk tien nodig — zodat je het publiek kunt verdelen. Dat is de logica van dit festival: niet één grote naam op één groot podium, maar veelzijdigheid op tientallen kleine."
Wanneer is het voor jou als programmeur geslaagd?
"Goed weer!" zegt hij zonder aarzeling. "Als het echt slecht weer is moeten soms bepaalde hofjes worden afgelast. Dat is altijd de eerste voorwaarde." Maar daarna wordt het serieuzer. "Voor mij is het geslaagd als we een goede verdeling hebben: zoveel hardcore klassiek, zoveel experimenteel, zoveel jazz, zoveel wereldmuziek — en goed verspreid over de dagen. En als mensen naar een concert gaan dat buiten hun comfort zone lag en dat tot hun eigen verrassing echt leuk vinden. Dát is waar we het voor doen."
Er is dit jaar ook nadrukkelijk aandacht voor kinderen. "Een kind van vijf kan haar eigen blokkenschema maken — als ze kan lezen dan." Voegt hij lachend toe. "De hele dag door is er iets voor kinderen. We wilden dat groter, en dat is gelukt."
Maken jullie routes door de stad?
"Niet expliciet, nee. Je ziet ze niet in het programma." Maar dat betekent niet dat er niet aan gedacht wordt. “We maken fictieve routes. We kijken of een vijfjarige er een hele dag iets leuks aan kan hebben. Of een ouder dame, liefhebber van klassiek, die levenslang is opgevoed met het repertoire, haar optredens wel vindt. We programmeren zo dat iedereen voor zijn favorieten een stukje door de stad moet — met de minder bekende dingen juist op de meest centrale plekken. Zo loop je makkelijk ergens langs dat je niet kent, terwijl je onderweg bent van de ene naar de andere favoriet.”
Hoe gaat de samenwerking met de rest van de stad?
"De VVV is een trotse partner," zegt Kemner. "Maar samenwerkingen met andere partijen zijn niet altijd makkelijk. Neem een restaurant: als bezoekers zo veel mogelijk optredens willen meepakken, gaan ze echt niet anderhalf uur bij een restaurant zitten." Dat snapt hij. “Maar we staan wel open voor slimme combinaties. Dit jaar hebben we in Café Kaat een pubquiz — dan kun je gelijk een hapje en een drankje doen. Dat werkt."
En dan zijn er de hofjesbewoners zelf, die soms zelf iets klaarstaan voor de bezoekers. Cake, bijvoorbeeld. “Een klassiek trio op een klein hofje, met een dame die al jaren cake maakt voor bezoekers. Dat is de heerlijke kneuterïgheid in optima forma die op elk hofje anders is, maar die in totaal het festival maakt wat het is.”
Het Leidse Hofjes Festival vindt dit jaar plaats op 23 en 24 mei (Pinksterweekend). Tickets en het volledige programma zijn te vinden via de website van het festival.