‘With the Current’ toont het creatieve proces en de reis van Vivienne Aerts
LIFF-documentaire over een maakproces: een album opnemen op een varende houten zeilboot
Een album opnemen in een mahoniehouten zeilboot: jazzcomponist, -producer en -zangeres Vivienne Aerts deed het bij ‘Current'. Haar man Ted Steinebach en zij verbleven twee weken op de boot. Ze voeren van Leiden via de Kaag en Braassem naar Amsterdam en weer terug. Vivienne nam geluiden op, rondom en onder water op, en haar man Ted filmde haar. Uit die grondstoffen werd de documentaire ‘With the Current’ samengesteld, die op 15 oktober zijn wereldpremière beleeft op het LIFF.
Hadden jullie vooraf al het idee om deze documentaire te maken, of is dat gaandeweg gegroeid?
Ted: “Het opnameproces van het opnemen van een album op een boot is zoiets bijzonders, we moesten laten zien dat dat echt gebeurd is, al is het maar voor de social media. Ik zou er daarom bij zitten en het vastleggen.
Ik had van tevoren een paar dingen in mijn hoofd, die geen van alle in de film terechtgekomen zijn (lacht). Ik heb zoveel mogelijk geschoten als ik dingen zag waarbij ik dacht: ‘Wauw, dit is wat je als muzikant niet meer gaat meemaken.’ Ik probeerde het vast te leggen op een manier waarop de natuur heel normaal voelde, maar muziek en instrumenten de vreemde eend in de bijt waren. Het werd steeds duidelijker: hier kunnen we een mooie film van maken.”
Een voice-over ontbreekt, waarom?
Ted: “Dat er niet in gepraat wordt, past bij het thema. De documentaire gaat over Vivienne’s eenzaamheid, ze sluit zich op klein bootje op, met af en toe een muzikant erbij [drie, RvN]. Het zit allemaal in haar. Wat ik wilde vastleggen was: proberen in haar wereldje te kruipen.”
Vivienne: “In muziekdocumentaires wordt vaak veel gepraat, muzikanten vertellen hoe het was om een bepaald album op te nemen. Dat is hier niet zo, je ziet hier eigenlijk het proces van creatie. Een voice-over moet iets toevoegen en dat was hier niet zo.”
Ted Steinebach, je bent van beroep meesterpatissier. Nu ben je ook documentairemaker met een IMDB-vermelding. Had je al eerder zoiets gedaan?
Ted: “Nee, nog nooit! Zoals Pippi Langkous zegt: ‘Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan’. Ik ben meer estheet dan filmmaker, ik vind het leuk om met een creatief oog naar andermans processen te krijgen. Ik bekijk creativiteit interdisciplinair, ik word eerder geïnspireerd door schilders dan door meesterchefs. Alle creativiteit heeft voor mij dezelfde taal. Ik schrijf en fotografeer bijvoorbeeld – zo heb ik alle foto’s voor het album analoog genomen. Natuurlijk moet ik nog een hoop leren, maar dat blijf ik zelfs in de patisserie doen.”
Vivienne: “Wel heeft Ted filmcursussen gevolgd aan Berklee [het prominente conservatorium waar Vivienne lesgeeft, RvN].”
Ted: “Klopt, denk aan cursussen editen, muziekvideo maken, cinemageschiedenis, cinematografie, Dat helpt natuurlijk, net als vrienden van ons uit New York City die in de filmwereld werken en wat tips gaven.”
Ted, hoe heb je uit al die uren film achtentwintig minuten materiaal geselecteerd?
Ted: “Dat was zeker een uitdaging! Het ging heel erg over de flow. Wat ik wilde laten zien was de reis van Vivienne zelf. Hij begint als ze net op boot zit, je ziet haar iets opnemen en terugluisteren. Het moet duidelijk worden dat ze alleen op boot zit, de uitwerking van eenzaamheid en de zon op haar. Uiteindelijk zie je haar bij een zonsondergang tevreden terugkijken op een laptop. Die reis wilde ik laten zien.
Vivienne: “Van de reis hebben we een waterkaart gemaakt met de route. Aan de achterkant van de kaart zie je alle verhalen en liedjes. Zo wordt de reis ook letterlijk weergegeven.”
Hoe was het om muziek en beeld te synchroniseren? Of is er later geen muziek achter gezet?
Ted: “Als je de muziek over de beelden legt, is er een zeker moment waarbij alle puzzelstukjes op hun plek vallen, Als ik eerlijk ben, heeft Vivienne daarbij geholpen. Zij herkende precies de solo’s - hier speelt de bassist dit stuk.”
Vivienne: “Bovendien moet je iemand precies de noot zien spelen die je hoort, anders word ik daar heel ongelukkig van.”
Ted: “Soms mixten we eerst het rauwe geluiden laten we later de opname erin vloeien. Dat kan, want het is hetzelfde nummer in hetzelfde tempo, al was het af en toe wel een gepuzzel allemaal. De elf albumtracks hebben allemaal een plek gekregen in de film en vormen een leidraad.”
Bijten een documentaire maken en geluid opnemen elkaar soms?
Vivienne: ”Ted wilde me eerst heel graag interviewen, maar dat schoot niet op: ‘Ik ben net een vogel aan het opnemen.’ Het was dan ook beter om vast te leggen wat er gebeurt dan nadenken over hoe je een documentaire maakt. Dan ben je twee dingen tegelijk aan het maken.
Ted: “Ik heb de momenten die gebeurd zijn, van heel dichtbij vastgelegd, als een fly on the wall.”
Vivienne: “Het is een flow, sommige momenten kwamen toevallig fantastisch uit. Een soort synergie. Toevallig is bijvoorbeeld een volledige solo opgenomen die precies zo op het album terechtgekomen is, en niet een geschrapte take.”
De documentaire heet With the Current. Dat is natuurlijk een verwijzing naar de albumtitel 'Current' en is daarnaast een metafoor. Maar gaan harmonie met de natuur, gebrek aan haast en diepe focus niet juist tegen de stroom in?
Vivienne: “Daar is dan wel een revolutie gaande, want dat is waar mensen momenteel naar op zoek gaan. Het zou lekker zijn als iedereen wat meer ademhaalt. Het eerste nummer, ‘Nothing Needs the World’, gaat over mindfulness. Dat is iets waar ik dagelijks mee bezig ben, ook in mijn werk op Berklee.
Zijn er bepaalde film- of geluidsopnamen die in de film terechtgekomen zijn, in Leiden of de Bollenstreek opgenomen?
Vivienne: “‘Where is the Sun’ is onder water opgenomen in het sluisje bij Café De Haven, bij Roelofarendsveen. De sluisdeur ging open en het waterpeil in de sluis zakte daardoor, je hoorde de bubbels ontsnappen. Ook hoor je de eenden, die zijn ook teruggekomen in de muziek. Het is eerlijk en rauw geworden, heel vet.
Het moest in één keer worden opgenomen, want we zijn er ’s avonds laat in gevaren, en ik had maar weinig tijd voordat het koud en donker zou worden.”
Vivienne, je vertelde vooraf in een interview met ons over de opnamemogelijkheden op het water met microfoon en hydrofoon voor onder water. Is dat gelukt?
Vivienne: “Zeker! In ’Water Lock’ hoor je het geluid van sluisdeuren die dichtgaan. Het geluid van het touw van de katrollen van de boot heb ik als drum gebruikt. Het ritme water dat tegen mijn hoofd beukte als ik ’s avonds op mijn yogamatje lag ook.
Iemand zei tegen me: ‘Ik had altijd nachtmerries, maar je album is door de natuurlijke ritmes zó rustgevend. Nu luister ik voor het slapengaan naar je muziek en heb ik geen nachtmerries meer.’
De hydrofoon was fantastisch. Bij de pre-SAIL voeren ouderwetse zeilschepen langs de Braassem, die wilde ik heel graag onderwater opnemen, dat is gelukt.”
Wat betekent het voor je dat de wereldpremière in je voormalige thuisstad is?
Vivienne: “Dat komt heel goed uit! We hadden eigenlijk niet verwacht, dat we geselecteerd zouden worden. Het LIFF is zo groot, cool en serieus, maar we hadden het geluk van een Leidse dag. Het is ook echt mijn stadje.”
Ted: “Een thuiswedstrijd!”
Vivienne: “We hebben de film daarnaast bij meerdere festivals ingediend, maar het duurt vaak maanden voordat je hoort of je geselecteerd bent. Hij draait in ieder geval ook op het Swan Perth International Women in Film Festival, en er komt een première in New York City.”
Tot slot: Vivienne, zou je de volgende keer weer op een boot opnemen, of toch liever in een studio?
Vivienne: “Ik heb hele serie van concerten op boten gedaan. Voor mijn volgende album is het nog niet duidelij, al heb ik wel een paar ideeën. Sowieso wil ik sinds ‘Current’ meer in het wild opnemen, zoals laatst op een berg in upstate New York. Vaak is er niet veel tijd, maar is het wel vet!”
‘Leiden Dag: With the Current’ draait op 15 oktober van 14:00 - 14:41 uur in het Volkshuis op het Leiden International Film Festival. Meer informatie vind je op: https://www.liff.nl/Film/leiden-dag-with-the-current-nl/
