Vijftig jaar Drentse pophistorie gered: Drents Archief start megaklus

Eigenlijk is het best vreemd. Drenthe heeft een rijke muziekgeschiedenis, maar dit was tot nu toe ondervertegenwoordigd in het Drents Archief. “Het levert eigenlijk niet zoveel papier op, alleen maar muziek en beelden”, aldus Sieders (collectiebeheerder bij het Drents Archief). Hij legt uit dat er voornamelijk archieven vanuit de bestuurlijke hoek, rechtspraak, en burgerlijke stand te vinden zijn bij het Drents Archief. “We hebben ook een grote hoeveelheid particuliere archieven, van kerk- verenigings- en familiearchieven tot aan duizenden filmbeelden en honderdduizenden foto's. Tot nu toe eigenlijk nog niks wat met de Drentse muziekgeschiedenis te maken heeft.’

Jaren geleden is er weleens geprobeerd om een poparchief op te zetten, net zoals het Poparchief Groningen, maar dat is volgens Sieders niet echt van de grond gekomen. “We hebben wel wat materiaal liggen van bijvoorbeeld Harry Muskee. Maar toen kwam Jan Stam. Hij moest zijn kantoor opruimen vanwege zijn aanstaande pensioen. Stam vroeg zich af of zijn poparchief niet iets voor ons was. Ja, eigenlijk wel.”

Particulier poparchief
Hoewel het Drents Archief voornamelijk overheids- en familiearchieven in beheer heeft, is dit toch wel andere koek. Hoe sluit zo’n groot particulier archief daarbij aan? “We hebben een acquisitiebeleid. En we willen ook meer aandacht besteden aan stemmen die niet worden gehoord. Zo zijn bijvoorbeeld vrouwen ondervertegenwoordigd in de archieven. Maar je kunt ook breder kijken, dus naar muziek. Drenthe staat bekend om zijn blues, maar er is natuurlijk veel meer. Dat beeld wil je verbreden, maar dan moet je het wel eerst archiveren en onderzoeken.” Sieders denkt dat het een logische stap is dat Stam zijn archief naar het Drents Archief is gebracht.

‘Het totaaloverzicht is het belangrijkste’
Zo zijn onder andere de allereerste democassette van God Dethroned en het vroege materiaal van Daniel Lohues naar het archief gebracht. Maar dat is niet het belangrijkste. “Het totaaloverzicht is denk ik belangrijker dan het allereerste materiaal van bijvoorbeeld Lohues”, aldus Sieders. “Wat er in Drenthe is georganiseerd op poppodia en dat Jan Stam daar de grote aanjager van is geweest en hij heeft het archief goed bewaard. Dat is wel een gouden combinatie.” Het wordt dan weliswaar geen ode aan Stam, maar Sieders geeft aan dat dit archief er wel is dankzij Stam.

Posters, videobanden en demo’s
Het archief van Stam bevat onder andere posters, aanplakbiljetten van evenementen, tapes met demo’s en cd’s. Maar er is ook een papierenarchief met krantenknipsels. Ook zijn er videobanden en de geschiedenis van het Drentse Bevrijdingsfestival komt voorbij. Digitale bestanden zitten er ook zeker bij. “Op een gegeven moment waren die posters niet meer fysiek, maar digitaal.”

Maar digitale muziek, dat te beluisteren is op Spotify, komt niet voorbij. “Het gevaar is ook, dat als het op Spotify staat, dan mogen wij het ook niet online zetten. Wij moeten heel goed gaan kijken naar wat we met het materiaal mogen doen.” Personen die namelijk een demo naar Stam hebben gestuurd, moeten nu benaderd worden met de vaag of de demo online gezet mag worden.  “Wij hebben de auteursrechten niet.”  Sieders verwacht niet dat daar problemen van komen. “Ik denk dat heel veel artiesten het leuk vinden dat hun demo’s online komen, maar het kan zijn dat iemand dat niet wil, dan zetten we de demo niet online. Bezoekers van het Drents Archief kunnen deze demo dan nog op een later moment wel in de Studiezaal beluisteren.”

Er is, tijdens het interview, al een kleine selectie gemaakt met cd’s die officieel zijn uitgebracht. “Daarvan weten we dat daar handel in zit en dat mogen en willen we niet online zetten. En verder moeten we nog kijken wat er überhaupt allemaal is.”

Stap voor stap archiveren
Het idee is dat het Drents Archief in 2027 een begin maakt met het online zetten van het poparchief. “Dan beginnen we met de posters. Stam kan die posters beschrijven en personen van de audiotapes benaderen voor goedkeuring.”  Stam gaat ook zelf als vrijwilliger aan de slag bij het Drents Archief. “Hij heeft ook andere mensen uit de muziekwereld benaderd en het is erg fijn dat zij ook willen meehelpen.”

Muziekliefhebbers en onderzoekers kunnen via het geheugenvandrenthe.nl de popgeschiedenis straks terugvinden. Je hoeft daarvoor niet per se naar Assen te komen, je kunt ook vanuit huis de stukken inzien. “Mocht je een foutje zien, dan kun je altijd een reactie insturen. We werken niet met een interactief platform. Mensen kunnen dus niet hun eigen herinnering toevoegen aan een archiefstuk.”

© K&C

Particuliere verzamelaars en oud-muzikanten
Stam hoopt ook dat andere popverzamelaars zijn voorbeeld gaan volgen, “ We gaan eerst dit archief goed uitpluizen en dan hoop ik natuurlijk dat er een aantal mensen komen met materiaal”, aldus Sieders. “Maar daar moeten we wel kritisch naar kijken. We zijn heel afhankelijk van de kennis van Stam en het moet ook wel binnen die vijftig jaar pophistorie passen. Wat mij wel heel mooi lijkt, is dat er iemand naar aanleiding van dit archief, een boek gaat schrijven over vijftig jaar Drentse popmuziek”, aldus Sieders.

Particuliere verzamelaars en oud-muzikanten die materiaal hebben dat binnen die vijftig jaar past, moeten toestemming geven voor gebruik door het Drents Archief. “Als mensen iets willen schenken, dan moeten ze ook echt de rechten hebben. Dan hoeven wij daar niet zelf achteraan. En we kunnen ook geen voorwerpen bewaren. Dus als iemand zijn basgitaar ter beschikking wil stellen, dan is dat niet handig. Wellicht dat we met de buren van het Drents Museum nog iets gezamenlijk kunnen doen. Dat wij het papier archiveren en dat zij voorwerpen bewaren.”

Met de overdracht van Jan Stams levenswerk is het fundament gelegd, maar het echte werk voor het Drents Archief begint nu pas. Ferry Sieders en zijn team staan voor de enorme klus om honderden unieke opnames, demotapes en posters te inventariseren en digitaliseren. Vanaf 2027 kunnen we de eerste muzikale schatten bewonderen via de website  Geheugen van Drenthe. Eén ding is zeker: de Drentse popgeschiedenis raakt nooit meer in de vergetelheid.

We hebben Jan Stam ook gesproken. Binnenkort lees je zijn verhaal op de website.