"Ik wil niet zeiken op het podium"

Speeltuin

Wij treffen Tess bij de Tigershark een koffiehuis op Scheveningen, haar huidige woonplaats. Bij haar de nieuwe telg Merlot: Lila. Nog erg Nederlands: tussen de “ohoh” en “bah” van de anderhalf-jarige zit geen woord Frans. Wel lekker veel energie, dus gaan we naar de speeltuin. Eenmaal in de schommel is er ruimte voor een gesprek.

Tess vertelt dat ze Lila  onlangs meenam naar een repetitie in de Goudse Schouwburg. “Stond ik daar te zingen met haar op mijn heup.” Een beeld dat ze zelf wel grappig vindt. Perks of the job, want flexibel.

Zo vloeien chansons en kinderen op Scheveningen in elkaar over. En zo komen we ook te spreken over het Leidse openluchttheater waar ze binnenkort staat. Buitenspelen is met mooi weer altijd geweldig, zegt ze. Dat gevoel herkent de nieuwe generatie Merlot duidelijk ook.

Zelfpromotie is hel

We vragen haar waarom mensen eigenlijk komen. Niet als cynische vraag, meer als de vraag die ze zichzelf waarschijnlijk ook stelt. “Als zangeres vind ik het al bijzonder dat mensen komen. Dat er mensen zijn die twee keer per maand komen… dat vraag ik me ook af.”

“Mezelf promoten vind ik zo lastig”, voegt ze eraan toe. Terwijl ze jaren in de PR werkte. Eerst bij concertpodium Paard in Den Haag, daarna commercieel. Maar zichzelf verkopen? “Dat verzandt zo snel in holle frasen.” Wat ze wél kan beloven: “Mensen die komen kunnen erop aan dat ik er met al mijn energie sta. Ik doe geen trukendoos. In die zin is het geen act.”

Ze schrijft samen met gitarist Leon Sibum en met Guillaume Marcenac. Maar het zijn altijd haar eigen verhalen. “Ik hoop dat mensen komen en geraakt worden door waar ik over zing, over wat ik heb meegemaakt.”

Simone de Beauvoir en engagement

Het chanson is niet een alledaagse keuze voor een Nederlandse zangeres. Het klinkt als een combinatie die om uitleg vraagt. We praten wat over het Franse en komen al snel bij Brel, bij het existentialisme. Tess heeft net ‘De zachte dood’ van Simone de Beauvoir uitgelezen. Over haar moeder die stierf.

Maar het existentiële engagement? Daar kan ze als artiest nu niet zo veel mee. Guillaume zei dat ze dat eens moest proberen. “Maar ik ben niet zo van de meningen in mijn liedjes.” Ze aarzelt. “Muziek is ook communicatie. Dus is het dan niet mijn plicht om iets in het licht zetten?” En dan, schijnbaar zowel tegen zichzelf als tegen ons: “Maar als het niet uit mij komt als ik schrijf, dan ben ik het niet. Dus dan past het nog niet. Wel stom, want ik wil het wel. Maar mijn moeder loopt ervan over, dus wie weet rolt het toch nog uit mijn pen.”

We werpen op dat ‘La Bohème’ van Charles Aznavour, een Merlot-favoriet, ook engagement lijkt. Een aanklacht tegen de verandering van Montmartre, in een tijd waar we nu naar terugverlangen. Tess knikt. “Maar hij schreef het uit zichzelf. Dát is nu misschien engagement. Maar het is vooral een verlangen naar wat voorbij is.“

Maar is dat niet precies wat zij doet? ‘Ma Maison’, een nummer van Tess, is een mix van het gevoel van Guillaume en van haar eigen gevoel over de teloorgang van je huis, je thuis, je jeugd. “Want dat is een chanson: verlangen naar de verloren gegane jeugd. Noem mij een chansonzanger die dat niet heeft bezongen. Als je over de toekomst wilt horen, moet je echt ergens anders heen.”

Ze lacht. Dan: “Nou ja, chansons sluiten de toekomst natuurlijk niet uit. Ik zing ook hoe ik zie dat mijn kind groter wordt. En in ‘Rien à perdre’ heb ik het ook over de toekomst – als ik ouder ben en mezelf in de spiegel wil aankijken en zeggen dat ik alles geprobeerd heb.” Even valt Tess stil, dan: “het chanson sluit de toekomst misschien niet uit, het verleden zit wel echt sterker verankerd.”

Heimwee naar nu

Meer melancholie dan nostalgie dan? En is dat altijd heimwee? “Ik kan heimwee hebben naar het moment waar ik nu ben. Als ik op de boot naar Schiermonnikoog sta, ben ik al een beetje verdrietig dat ik straks van de boot stap.”

We halen de net overleden Wim T. Schippers aan, die verkondigde dat het leven zinloos was – en kunst daarmee ook. Tess denkt even na. “In het grotere plaatje is het ook allemaal zinloos. Ook al hangt je naam op een plaquette aan een muur – ook dat gaat voorbij. Maar juist daarom mogen dingen ook nergens over gaan in het grote maar wel in het kleine, want daar schuilt de betekenis van mijn leven.”

En dan vertelt ze over een man uit de regio Leiden. Die door la mèrde was gegaan. Die naar haar toe liep na een optreden en zei hoeveel hij aan ‘Rien à perdre’ had gehad. “Dat is een bevestiging dat ik het niet alleen voor mezelf doe, dat het niet een soort egotrip is.”

En dat oudere echtpaar: huis verkocht, volwassen kinderen boos. Het stuitte op onbegrip bij de ouders. Totdat hij ‘Ma Maison’ hoorde. “De man zei mij toen: ”Ik heb hun leven verkocht waar het voor mij maar een huis was.”

Die intrinsieke motivatie

Maar is dat dan niet gewoon engagement? Dicht op het gevoel van het leven? Tess schudt haar hoofd. “In de grond ben ik geen protestzanger. Ik doe niet aan politiek.” We werpen tegen dat engagement misschien een te nauwe definitie heeft gekregen, gekaapt door de protestzanger. Ze overweegt het. “Maar ja… een artiest staat altijd met ziel en zaligheid op het podium, als het goed is. Je geeft jezelf al bloot. Die toewijding, dat werkt vanuit die intrinsieke motivatie om je verhaal te delen. Dat is misschien wel het grote engagement.”

Lila ligt inmiddels te slapen in de kinderwagen. Alle energie van net is nu een aandoenlijk hoopje met blozende wangetjes. Die wilde ongerichte energie tot rust brengen, Tess kan het.

En zo is onze eerste vraag beantwoord. Mensen moeten komen naar Tess om het ervaren een artiest die alles geeft, met een eigen doorvoelde verhalen, die we ons doorvoeld eigen kunnen maken. Prima reden. Wij zijn er.

Tess speelt op 20 juni vanaf 20:00 uur bij Openluchttheater Leidse Hout. Tickets kosten €15 en zijn hier te koop.