'REVOLTE.EXE' van ¥ung Matelini

Al voor dit debuut bewees het Limburgse boombap-collectief RAFTING GOODS dat er vanuit deze provincie iets te zeggen valt in de Nederlandse hiphop. ¥ung Matelini heeft die moed nu omgezet in een volledig eigen project. REVOLTE.EXE is letterlijk het uitvoeren van een omwenteling: EXE staat voor execution, uitvoeren, en revolte is Frans voor verzet of ommekeer. Het is het debuut van iemand die al een veteraan is voordat hij zijn eerste album uitbrengt, iemand die waarschijnlijk al jaren thuis nummers aan het maken was maar er nooit toe is gekomen ze te delen. De opener ‘Intro’ zet meteen de toon: een raploze track met samples waarin een stem verkondigt dat kunst voor jezelf gemaakt moet worden en dat aandacht van buitenaf mooi meegenomen is. Daarna begint REVOLTE.EXE pas echt.

‘Paperchase Proloog’ opent het album met een statement dat je zelden hoort: een rapnummer tégen de paperchase. Terwijl een flink deel van de hiphop draait om het najagen van seks, drugs, kleding en centen stelt ¥ung Matelini dat “paperchase een cul de sac” is en dat hij zijn “pen niet in de wilg gehangen, lyrics niet op marktplaats” heeft. ‘Mayday’ gaat verder op dat spoor: over onvrede met systemen die overheersen, met een prachtige drumloze. Opvallend is een sample van “opmerkelijke mensen” uit Rembo & Rembo, waarnaar Matelini ook verwijst wanneer hij Stanislav Simpatico benoemt. De boodschap is scherp: hard werken loont is gewoon niet waar, en ¥ung Matelini laat zich niet verblinden door survivorship bias zoals zoveel zelfverklaarde succesgoeroe’s dat doen.

‘Factor CEO’ is het kroonjuweel van de maatschappijkritische kant van het album. Over dataverzameling door gigantische bedrijven, doomscrollen en consumeren als een sinkhole die nooit vol raakt. “Maak een kapitale fout als je kapitaal vertrouwt,” rapt hij, terwijl hij de ironie benoemt dat zelfs kleding naar de kringloop brengen nutteloos begint te voelen in het grotere geheel. Wish, Shein, Temu, Matelini zegt daarover: ”Dealers van de marketingschool, creëren verlangen naar zooi, zolang het verkoopt”. Het is een nummer dat laat zien dat er niet alleen maar PVV’ers in Limburg wonen. Tegelijkertijd schijnt het licht op de struggle van een vader die traag wil leven in een te snelle wereld.

Tegenover die maatschappijkritiek staat de liefde, en die krijgt evenveel ruimte. ‘Filmster’ is een ode aan vrouwen en kritiek tegen het patriarchaat: geen enkele vrouw is een hoe, maar een filmster en bovenal zichzelf. Het nummer eindigt met een voicemail waarin te horen is dat ¥ung Matelini de kids moet ophalen van de opvang. ‘Mickey & Mallory’ is vernoemd naar het moordende koppel uit Natural Born Killers (1994), de film met meer Dutch Angles dan Piet Mondriaan. Toch draait dit nummer volledig om liefde, en dan ook zo zoetsappig dat je zelf bijna verliefd wordt. “Als de zon zakt, hier is mijn vestje” en “Door ons geloof ik romcoms” zijn regels die in een andere context misschien als te zoetsappig zouden klinken, maar ¥ung Matelini voert ze zo overtuigend uit dat het werkt. Kwetsbaar zijn over liefde zonder als sukkel over te komen is binnen hiphop een grote prestatie.

‘Für Eliza’ is het absolute hoogtepunt van het album. Een ode aan zijn dochter Eliza, met een duidelijke knipoog naar Beethovens ‘Für Elise’. Het liedje laat zijn dochter in real time opgroeien, van kind tot tiener die in het gras ligt omringd door vriendinnen, totdat ¥ung Matelini er niet meer is. Hij erkent geen perfecte vader te zijn, te veel af te stoten en te chaotisch: een detail dat prachtig wordt benadrukt doordat de beat op dat moment verandert. “Gesneden uit de bronsgroene eik” is een práchtige zin om een Limburgse dochter mee te omschrijven.

Naast de thematische kracht imponeren de beats. ¥ung Matelini produceert alles zelf. de esthetiek van de jaren ‘80 wordt gebruikt door middel van collage, samples en gesproken fragmenten. Scratches zijn van DJ BIZON, de mix en master van mede-Limburger Yung Umbro, en op ‘Puurheidstest’ levert Monoloog een sterke verse af. Door het album loopt ook een persoonlijkere rode draad: de strijd tegen uitstelgedrag en onzekerheid. ‘Lijkbleek’ schildert hoe het voelt om vast te zitten in dat patroon, terwijl tracks als ‘Kelderluft’ laten horen hoe die verlamming overwonnen wordt. In dat opzicht is REVOLTE.EXE ook een zelfportret van iemand die jarenlang thuis nummers maakte zonder ze te delen, en nu eindelijk de knoop heeft doorgehakt. Zijn stijl doet denken aan Tenshun: obscure punchlines met referenties die over menig hoofd gaan, maar de boodschap blijft glashelder.

REVOLTE.EXE is mijn favoriete hiphopalbum van Limburgse grond, en dat is geen kleine bewering. ¥ung Matelini bewijst dat je geen keuze hoeft te maken tussen inhoud en vuur, tussen kwetsbaarheid en kracht. Dat het hier en daar ook gewoon heerlijk Limburgs klinkt, met woorden als sjoeften, foekswild en kwatsj vrolijk door de teksten verweven, maakt het nog completer. ¥ung Matelini verkoopt ook zelfgemaakte bootleg cassettebandjes. Dit is het debuut van een veteraan die zijn eigen tempo en koers bepaalt.