In 2026 klopt het hart van Metropolis onverminderd voort
Wishful Singing brengt de film muzikaal tot leven tijdens het LIFF
Fritz Lang zag in 1927 haarscherp voor zich hoe de toekomst eruit zou zien. Een stad vol wolkenkrabbers, een elite die bovengronds baadt in weelde en arbeiders die ondergronds de machines draaiende houden. Fair enough, de vliegende auto’s uit de eerste scène hebben we nog steeds niet, maar de rest van het dystopische scenario is nog akelig relevant…
Zo’n honderd jaar na de eerste release draait de filmklassieker Metropolis tijdens het Leiden International Film Festival (LIFF) op 15 oktober in de Stadsgehoorzaal. Wat wij daar als 3voor12 Leiden doen? Zoals je van ons gewend bent: genieten van livemuziek! Want tijdens deze speciale vertoning wordt het gehele geluid verzorgd door vocaal ensemble Wishful Singing. Een review zonder spoilers, deal?
Van flop tot Freddie
Voor de rollen draaien krijgen we een lesje geschiedenis van Leidse filmwetenschapper Peter Verstraten. Een Leids kwartiertje, maar dan een keer nuttig besteed. Dat we deze film nu nog terugkijken - en dat hij in de IMDb top 250 staat - mag volgens Verstraten een klein wonder heten. Hij noemt het project zelfs megalomaan, met als sterkste troeven voor deze bewering het gigantische productiebudget en de bijna 40.000 figuranten die vrijwillig hebben meegeholpen aan de film.
Je zou denken, dat kan alleen een succes worden. Maar helaas geen Hollywood-eind voor regisseur Lang. Filmstudio Ufa ging er destijds bijna aan failliet, en zelfs honderd jaar na dato heeft de film zijn kosten nog niet terugverdiend. Ook de kritieken waren destijds lauw. Sciencefictionpionier H.G. Wells noemde het vrij vertaald ‘de onnozelste film’ die hij in tijden had gezien.
Moroder to the rescue!
Dat Metropolis niet in een archiefkast vergeelt, is mede dankzij de legendarische muziekproducent Giorgio Moroder. Die haalde de film in 1984 (hoe orwelliaans wil je het hebben) uit een dikke laag stof. Hij dompelde de rollen in kleurtinten en zette er een popsoundtrack onder, met onder anderen Freddie Mercury en Bonnie Tyler. Metropolis broke free!
Vanavond zien we alles gewoon zwart-wit (al is de boodschap een stuk subtieler). Het is namelijk de versie uit 2010, die aangevuld is met lang verloren gewaande beelden uit een Argentijns filmarchief. Hield zich daar toch nog iets moois schuil van Duitse komaf! Die teruggevonden scènes herken je overigens meteen: ze zijn korrelig, bekrast en een tikje wazig.
Klassenstrijd? Van alle tijd!
Het origineel is dan wel stil, maar dat is het vanavond zeker niet. De vier aanwezige zangeressen van Wishful Singing geven een stem aan de stemlozen op het doek. Net nadat ze opkomen zet de eerste zin uit de film je al aan het denken: ‘De bemiddelaar tussen hoofd en handen moet het hart zijn.’ Het hoofd is de elite, de handen zijn de arbeiders.
Daarmee zet Lang een klassenstrijd neer die honderd jaar later nog altijd niet is uitgevochten. De machines zijn inmiddels servers, de fabriekshallen distributiecentra, maar het verschil tussen zij die in een Amsterdams penthouse proosten op behaald dividend of degene wie in een ongeïsoleerd huis bang is om de kachel aan te zetten, wordt in deze film al aardig geschetst.
Alle oorspronkelijk Duitse teksten zijn naar het Nederlands vertaald. Af en toe voegt het ensemble hier iets eigens aan toe, in het Engels om verwarring te voorkomen. Daarin klinken bijvoorbeeld angsten door over moderne ontwikkelingen, zoals kunstmatige intelligentie. Zo was een robot die niet van een mens te onderscheiden is, in 1927 nog pure sciencefiction. Tegenwoordig zetten we de enen en nullen van ChatGPT al in om te bepalen bij welke snackbar we onze kaassoufle halen.
Geluid brengt een extra dimensie
De muziek trekt je tijdens deze vertoning nóg meer het verhaal in. Naast de stemmen klinken er afwisselend een basklarinet, drums, synthesizers en een gitaar. De ene keer wat dromerig, bij wijlen zelfs jazzy. Bij een deurklopscène gaat de percussie met zoveel bombarie los dat je bijna zelf wilt opendoen.
Ook wordt er live gemixt via het computerprogramma Ableton, zodat mens en machine ook muzikaal door elkaar lopen. En dan is er de theremin, het zwevende en buitenaardse instrument dat in dezelfde jaren als de film opkwam in Europa. Het wordt bespeeld door de handen voorzichtig en geleidelijk om het geheel te bewegen, zonder het instrument aan te raken.
Tegen het einde klinkt het ensemble haast als een engelenkoor dat zachtjes (en loepzuiver!) in je oor fluistert. Wat ze te vertellen hebben blijft geheim, maar zal door aanwezigen nog lang besproken worden.