Dansbaar ongemak: Irene Wiersma over haar album 'Vijftien'
‘Het is ook een manier om mijn autonomie terug te pakken. Ik bepaal wat ik vertel en hoe.’
Op haar nieuwe album Vijftien verpakt Irene Wiersma een zwaar verhaal in verrassend lichte muziek. De plaat, een muzikale prequel van haar roman Prooidier, volgt een vijftienjarig meisje dat een openlijke relatie krijgt met een 34-jarige man. Met verschillende genres en een breed scala aan instrumenten schetst ze een wereld waarin aantrekking en manipulatie, aandacht en controle door elkaar lopen. In gesprek vertelt Irene hoe en waarom ze die verwarrende dynamiek probeert te vangen.
De roes van een relatie
Het verhaal van Vijftien staat niet op zichzelf. De plaat fungeert als een prequel van haar roman Prooidier, waarin de 22-jarige muzikant Kirsten verstrikt raakt in een destructieve relatie met een veel oudere, dominante popartiest. Waar Prooidier laat zien hoe die dynamiek ontspoort, richt Vijftien zich op wat eraan voorafgaat. Het album volgt een vijftienjarige Kirsten, die voor het eerst een relatie krijgt. Met een man van 34. Een ervaring die haar vormt, en doorwerkt in alles wat er later komt.
Dat Vijftien pas na Prooidier verschijnt, was oorspronkelijk niet het plan. ‘Het boek is een beetje voorgedrongen,’ lacht Irene. ‘Maar achteraf vind ik het eigenlijk een interessantere volgorde. In het echte leven beoordelen we situaties vaak ook zonder het hele verhaal te kennen. Nu dient het album als een antwoord op de vragen die Prooidier oproept: hoe kan iemand in een destructieve relatie terechtkomen, wat zorgt ervoor dat een 22-jarige dergelijke keuzes maakt?'
In haar werk probeert ze dat verhaal en die binnenwereld voelbaar te maken. ‘Het is een soort ontsnapping’, legt ze uit. ‘Als iemand anders alles overneemt, hoef je zelf even niet meer. Maar tegelijkertijd kan diegene alles kapot maken.’ Juist dat spanningsveld tussen aantrekkingskracht, aandacht, beloftes en destructie, de ‘roes’ van de relatie, maakt dit soort dynamieken zo lastig te doorgronden. ‘Ik vind mensen sowieso heel interessant. Waarom doen ze wat ze doen? Wat gebeurt er als mensen met hun eigen beschadigingen samen komen?’
Controle terugpakken
Het maken van de plaat, gebaseerd op haar eigen ervaringen, hielp haar om opnieuw naar haar eigen verleden te kijken. In de nummers klinkt de stem van haar vijftienjarige zelf, maar altijd met de blik van nu. ‘Het is ook een manier om mijn autonomie terug te pakken. Ik bepaal wat ik vertel en hoe.’
Die behoefte aan controle zit niet alleen in het verhaal, maar ook in de muziek zelf. Vijftien is geen plaat die even snel tot stand kwam. De eerste liedjes werden al in 2014 geschreven, maar pas jaren later viel alles op zijn plek. ‘Toen we in 2017 nummers opnamen, dacht ik: dit is het niet.’ Ze legde het project stil en begon later grotendeels opnieuw.
‘Ik krijg melodieën gewoon in mijn hoofd,’ zegt ze. ‘Van daaruit zoek ik wat erbij past.’ Op de plaat spelen uiteindelijk zo’n 25 muzikanten mee, iets wat bijdraagt aan het gelaagde geluid. Irene schreef alle partijen uit en werkte tot in detail uit hoe iets moest klinken.
Dat perfectionisme hoor je terug. ‘Tijdens een repetitie van het nummer 'Aan de wilgen' merkte een muzikant eens op dat al die precisie misschien de ziel uit de muziek haalt. Maar dat klopt juist precies,’ zegt ze. ‘Daar gaat het nummer ook over.’
Voor Irene vullen muziek en schrijven elkaar daarin aan. ‘Muziek kan binnen een paar seconden een gevoel neerzetten,’ zegt ze, ‘terwijl je met schrijven veel dieper een verhaal in kunt duiken.’ Vijftien en Prooidier zijn dan ook losse werken, maar versterken elkaar wel.
Dansbaar ongemak
‘Ik hou erg van tegenstellingen in muziek,’ zegt Irene. Die liefde voor contrasten hoor je terug in de dansbare melodieën en de speelse arrangementen, onder teksten die steeds ongemakkelijker worden. ‘Dat iemand een beetje staat te dansen en dan opeens denkt: hé, wat zingt ze nou eigenlijk? Dat vind ik heel leuk.’
Irene wil niet alleen de donkere kant laten zien van zulke ervaringen, maar de gelaagdheid ervan. ‘Ook aan de meest zware verhalen zitten vaak mooie kanten.’ Het openingsnummer vangt die dubbelheid meteen: de lichtvoetige nieuwsgierigheid van een vijftienjarige voor wie de wereld zich opent, terwijl er tegelijkertijd al een dreiging onder klinkt.
Die lijn trekt ze door in de rest van het album. In 'Laila en ik uit' volgen we twee meisjes die samen uitgaan in Vera, een moment dat vertaald wordt in een vrolijk indiepop-nummer. Richting het einde verschuift de toon en klinkt er meer boosheid door. ‘In het slotnummer, een soort nineties punkpoptrack, kiest de hoofdpersoon uiteindelijk voor zichzelf en maakt ze het uit met haar 34-jarige vriend. Daar zit, ondanks alles, ook kracht in.’
Je kunt iemand niet zomaar redden
Hoe zou het zijn geweest als ze deze muziek zelf had gehoord toen ze vijftien was? Ze denkt even na. ‘Het had wel iets getriggerd, denk ik. Maar waarschijnlijk had ik ook gedacht: dit gaat niet over mij.’ Juist dat maakt het onderwerp zo ingewikkeld. In zulke situaties is het moeilijk om verder te kijken dan het moment zelf.
De plaat gaat ook over de rol van omstanders. ‘Je kunt iemand in zo’n situatie niet zomaar redden’, zegt ze. ‘Maar misschien helpt het als mensen iets beter begrijpen hoe het werkt.’
Wat wel had geholpen destijds, was meer kennis over grooming en love bombing. ‘Bijvoorbeeld via lessen op de middelbare school. Er moet verteld worden dat je je gevoel en je intuïtie altijd serieus moet nemen. Dat het oké is, noodzakelijk zelfs, om je grenzen aan te geven. En dat het nooit, maar dan ook nooit je eigen schuld is als een volwassene je misbruikt. Je hoeft je er niet voor te schamen.’
Na jaren werken aan dit verhaal is Vijftien nu klaar om de wereld in te gaan. Het album wordt op zondag 3 mei gepresenteerd in Vera, tijdens een dubbelpresentatie met Klaske Oenema.
Accepteer de 'social' cookies voor deze 'bandcamp'-embed.
cookie-instellingen aanpassen