Behind the Line-Up: Wat doet een programmeur eigenlijk?

Je staat vooraan, biertje in de hand, je favoriete band knalt die ene track erin en jij gaat compleet uit je plaat. Lijkt spontaan, alsof het universum dit moment gewoon even voor je geregeld heeft. Maar spoiler: dat affiche waar je naar staat te kijken? Daar is soms al een jaar (of langer) aan gesleuteld.

Programmeurs zijn de stille regisseurs van dat moment. Geen glitter, geen spotlights, maar wel degene die bepalen wie er überhaupt op dat podium stáát. En dat begint ver voordat jij je eerste festivalticket koopt.

Deze week spreken Remco van der Ham (Waterpop) en Gerard van den IJssel (Bevrijdingsfestival Den Haag) over de totstandkoming van hun programma. De twee oud-hoofdredacteuren van 3voor12 Den Haag kennen elkaar al ruim twintig jaar en gaan in een open gesprek in op hun werkwijze. De verschillen blijken groot: Waterpop komt voort uit de liefde van de gemeenschap, bij het Bevrijdingsfestival draait het om de maatschappelijke boodschap.

© Judith Zandwijk

Het begint met jagen

Het werk van een programmeur is eigenlijk één grote speurtocht. Ze zitten niet alleen achter hun laptop Spotify-playlists te doorspitten (al hoort dat er zeker bij), maar staan ook zelf in donkere zaaltjes, op showcasefestivals en tussen het publiek bij de volgende potentiële hype.

Als programmeur, en als dj Prosciutto, houdt Van der Ham de vinger aan de pols van de muziekscene. “Ik luister heel veel muziek,” zegt hij nuchter, maar daarachter schuilt een dagelijkse routine van volgen, filteren en ontdekken. Festivals als Eurosonic Noorderslag en de Popronde zijn vaste prik, net als hitlijsten en platforms als 3voor12.

Onderhandelen, puzzelen, plannen

En dan begint het echte werk. Want een band boeken is geen kwestie van “hé, kom je spelen?”. Daar gaan mails, calls en soms maandenlange onderhandelingen overheen. Beschikbaarheid, gages, tourschema’s, exclusiviteit: alles moet kloppen.

Zeker rond een dag als 5 mei, waar meerdere festivals tegelijk vissen in dezelfde vijver. Gerard van den IJssel beaamt dat volmondig. “De concurrentie tussen festivals op die dag is groot, dus je moet artiesten vroeg vastleggen.” Hij streeft ernaar het programma altijd rond te hebben vóór kerst. “Het gebeurt vaak dat bands en dj’s aankloppen zodra je de eerste namen bekendmaakt, maar die zijn echt te laat.” Van der Ham knikt.

Het is een gigantische puzzel. Je wil een line-up die stroomt: van ontdekking naar meezinger naar headliner. Te niche? Dan blijft het veld leeg. Te groot? Dan heb je kans dat iedereen na die ene naam weer naar huis fietst. Balans is alles.

Daarom kiest Van den IJssel voor artiesten met een zekere bekendheid. “Remco gaat naar Noorderslag, ik lees de verslagen,” zegt hij lachend. “Als meerdere kranten een act tippen, komt die bij mij in beeld.” Té grote namen vermijdt hij liever. “Je wil niet dat bezoekers alleen vlak voor één artiest komen en daarna vertrekken. Dat gebeurde bij Danny Vera en Krezip. Prachtige artiesten, maar misschien iets té groot voor ons.”

© Gerard van den IJssel

Grote namen, kleine gokjes

Van der Ham bouwt voort op een rijke geschiedenis: dit jaar beleeft Waterpop zijn 49e editie. Artiesten als Radiohead en Krezip stonden er al vroeg in hun carrière. Dat is geen toeval, dat is visie (en een beetje lef). Programmeurs moeten kunnen aanvoelen: wie is nu nog klein, maar straks niet meer?

Waterpop trekt een loyaal publiek dat niet alleen voor grote namen komt, dat biedt ruimte. “Ik moet het veld vol krijgen, maar kan risico nemen met onbekendere acts,” zegt Van der Ham. “Een mix van gevestigde namen en verrassingen.” Over potentiële doorbraken dit jaar is hij voorzichtig optimistisch: “Hiigo heeft alles in zich om door te groeien.”

Daar zit volgens Van den IJssel precies het verschil. “Wij zijn geen ontdekkingsfestival.” Voor hem staat het samenbrengen van publiek centraal. Op het Malieveld moet muziek vooral een middel zijn om stil te staan bij vrijheid. “Het draait niet alleen om de muziek. We willen dat mensen nadenken over wat vrede en vrijheid betekenen.”

Die boodschap is overal zichtbaar, ook backstage. In de artiestenruimtes hangen posters met daarop: dit is geen popfestival. Een reminder voor iedere artiest dat het hier om meer draait dan alleen het optreden. “Muziek trekt mensen hiernaartoe, maar wat we willen meegeven gaat verder dan dat.”

Festivalgemeenschap

Waterpop leunt op een hechte gemeenschap van vrijwilligers en betrokkenen. “De liefde voor het festival is groot,” zegt Van der Ham. Die collectieve inzet zie je overal terug, van de organisatie tot de manier waarop artiesten worden ontvangen. Zoals Van der Ham het typeert: “De programmeur die ooit Radiohead boekte staat nu nog steeds als vrijwilliger broodjes te smeren voor de artiesten.”

Van den IJssel bewondert dat. “Wij hebben die lokale gemeenschap minder. Ons netwerk zie je vooral terug bij de maatschappelijke en culturele organisaties op het terrein, die het gesprek met bezoekers aangaan.” Tegelijk bouwt ook het Bevrijdingsfestival aan een eigen traditie: artiesten tekenen na afloop van hun optreden de festivalposter van dat jaar, inmiddels goed voor een archief van 17 jaren aan optredens en ambassadeurs.

Altijd “aan”

Een programmeur is nooit echt klaar. Terwijl jij nog nageniet van een optreden, denken zij alweer: wat werkte hier? Wie zou volgend jaar terug kunnen komen? Wat miste er? Het moment zelf is eigenlijk het eindpunt van een proces dat maanden (soms jaren) eerder begon.

Dus de volgende keer dat je uit je dak gaat bij je favoriete band: besef dat iemand daar ooit op een dinsdagmiddag een Excel-sheet voor heeft geopend, een gok heeft gewaagd en dacht: dit gaat werken.

Tot slot blikken de programmeurs vooruit op de twee festivals. Van den IJssel is benieuwd naar BuisBom op het Bevrijdingsfestival en wil langs bij Wodan Boys en Luna Maki op Waterpop. Van der Ham heeft zijn planning ook al: hij gaat naar de Tina Turner-tributeband op het Bevrijdingsfestival. “Dat weet Gerard nog niet,” zegt hij lachend. “Maar mijn zusje zit in die band.” Ook op het Bevrijdingsfestival blijkt de lokale gemeenschap nooit ver weg.

Het Bevrijdingsfestival vindt op 5 mei plaats op het Malieveld en in het Provinciehuis. Op 7 en 8 augustus volgt Waterpop. Daarnaast is de programmering van Van der Ham te zien tijdens Jazz in de Gracht op 27, 28 en 29 augustus en bij Clubhopping op 5 september.